Коментари кон текстот на беседата
Пофалба на Елена од Горгија:
стилистичка и реторичка анализа
Весна Томовска
Институт за класични студии
Филозофски факултет
Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје
https://orcid.org/0009-0001-2282-8162
Апстракт
Оваа статија содржи превод од старогрчки јазик на македонски јазик на беседата Пофалба на Елена од Горгија, увод кон беседата и коментари кон текстот на оригиналот. Коментарите, кои го сочинуваат јадрото на студијата, се организирани според точно посочени места во старогрчкиот текст и нумерички се поврзани со соодветните места во преводот. Тие се темелат врз блиско исчитување на текстот (close reading) и ја разгледуваат поврзаноста меѓу јазичната организација, стилското обликување и реторичката функција на беседата. Посебно внимание во коментарите им се посветува на морфолошките и на синтаксичките особености на текстот на оригиналот, на лексичкиот избор, на семантичките односи меѓу поимите, фигурите на звукот и на конструкцијата, на паралелизмите и на симетриите, како и на нивното учество во обликувањето на персуазивната стратегија на беседата. Сегментираниот, вертикално организиран распоред на преводот има цел повидливо да ги претстави внатрешната артикулација на реченицата и внимателно градената структура на прозата на Горгија. Коментарите ги разгледуваат и автореференцијалните и метатекстуалните места на текстот каде што говорникот го тематизира сопствениот λόγος, ја означува композицијата на беседата или го коментира начинот на кој ја води аргументацијата. Овие особености поопширно се разгледуваат во уводот.
Клучни зборови: Горгија, Пофалба на Елена, превод, коментари, блиско исчитување, реторика, поетика, стилистика, фигуративен јазик, метатекстуалност
Библиографија
I. Критички и коментирани изданија
I.1. Одделни изданија и коментари на „Пофалба на Елена“
Gorgias, Encomio di Elena. Testo critico, introduzione, traduzione e note, edited by Francesco Donadi, Bollettino dell’Istituto di Filologia Greca, Supplemento 7, L’Erma di Bretschneider, Rome, 1982.
Gorgias, Helenae encomium / Petrus Bembus, Gorgiae Leontini in Helenam laudatio, edited by Francesco Donadi, Glossariolum Graeco-Latinum adiunxit Antonia Marchiori, Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana, De Gruyter, Berlin–Boston, 2016.
Gorgias, Gorgiae Helena, edited by Otto Immisch, Walter de Gruyter, Berlin–Leipzig, 1927.
Gorgias, Encomium of Helen, edited and translated by Douglas M. MacDowell, Bristol Classical Press, Bristol, 1982.
Schollmeyer, J. (2021), Gorgias’ ›Lobrede auf Helena‹: Literaturgeschichtliche Untersuchungen und Kommentar, Untersuchungen zur antiken Literatur und Geschichte 143, De Gruyter, Berlin–Boston.
I.2. Збирни изданија што го содржат текстот на беседата
Antiphon, Antiphontis orationes et fragmenta. Adiunctis Gorgiae Antisthenis Alcidamantis quae feruntur declamationibus, edited by Friedrich Blass, 2nd ed., Teubner, Leipzig, 1881.
Die Fragmente der Vorsokratiker, vol. II, 82 Gorgias, B 11, H. Diels and W. Kranz (eds.), 6th ed., Weidmann, Berlin, 1952.
Gorgias von Leontinoi, Reden, Fragmente und Testimonien. Griechisch–Deutsch, edited, translated and annotated by Thomas Buchheim, 2nd ed. (1st ed. 1989), Philosophische Bibliothek 404, Felix Meiner, Hamburg, 2012.
Early Greek Philosophy. Vol. VIII: Sophists, Part 1, edited and translated by А. Laks and G. W. Most, Loeb Classical Library 531, Harvard University Press, Cambridge, MA–London, 2016.
Sofisti. Testimonianze e frammenti. Vol. II: Gorgia, Licofrone, Prodico, M. Untersteiner (ed.), 2nd ed., La Nuova Italia, Florence, 1961.
II. Релевантни книги и статии за толкување на текстот
II.1. Студии за Горгија и за „Пофалба на Елена“
Bons, J. A. E. (2007), ‘Gorgias the Sophist and Early Rhetoric’, in: Worthington, I. (ed.), A Companion to Greek Rhetoric, Blackwell, Malden, MA–Oxford, 37–46.
Condello, F. (2008), ‘Due note all’Encomio di Elena gorgiano’, Eikasmós 19, 83–93.
Consigny, S. (2001), Gorgias: Sophist and Artist, University of South Carolina Press, Columbia.
Consigny, S. (1992), ‘The Styles of Gorgias’, Rhetoric Society Quarterly 22(3), 43–53.
Duncan, T. S. (1938), ‘Gorgias’ Theories of Art’, The Classical Journal 33(7), 402–415.
Fountoulakis, G. and Simos, C. (2026), ‘Gorgias’ Rhetorical Thought: Philosophical, Psychological, and Social Dimensions of Persuasion’, Dia-noesis: A Journal of Philosophy 19(1), 423–454.
Mazzara, G. (1999), Gorgia: La retorica del verosimile, Academia Verlag, Sankt Augustin.
McComiskey, B. (1997), ‘Gorgias and the Art of Rhetoric: Toward a Holistic Reading of the Extant Gorgianic Fragments’, Rhetoric Society Quarterly 27(4), 5–24.
McComiskey, B. (2002), Gorgias and the New Sophistic Rhetoric, Southern Illinois University Press, Carbondale–Edwardsville.
Porter, J. I. (1993), ‘The Seductions of Gorgias’, Classical Antiquity 12(2), 267–299.
Poulakos, J. (1983), ‘Gorgias’ Encomium to Helen and the Defense of Rhetoric’, Rhetorica 1(2), 1–16.
Reus Engler, M. (2025), ‘Helen’s Argumentative Coherence and the Didactic Element of Gorgias’ Rhetoric’, Estudios de Filosofía 71, 5–33.
Segal, C. P. (1962), ‘Gorgias and the Psychology of the Logos’, Harvard Studies in Classical Philology 66, 99–155.
Spatharas, D. G. (2001), ‘Patterns of Argumentation in Gorgias’, Mnemosyne 54, 393–408.
Wardy, R. (1996), The Birth of Rhetoric: Gorgias, Plato and Their Successors, Routledge, London–New York.
Worman, N. (1997), ‘The Body as Argument: Helen in Four Greek Texts’, Classical Antiquity 16, 151–203.
II.2. Поширок реторички, стилски и филозофски контекст
Cole, T. (1991), The Origins of Rhetoric in Ancient Greece, Johns Hopkins University Press, Baltimore–London.
Dover, K. J. (1997), The Evolution of Greek Prose Style, Clarendon Press, Oxford.
Guthrie, W. K. C. (1969), A History of Greek Philosophy. Vol. III: The Fifth-Century Enlightenment, Cambridge University Press, Cambridge.
Jarratt, S. C. (1991), Rereading the Sophists: Classical Rhetoric Refigured, Southern Illinois University Press, Carbondale–Edwardsville.
Kennedy, G. A. (1963), The Art of Persuasion in Greece, Princeton University Press, Princeton, NJ.
Kerferd, G. B. (1981), The Sophistic Movement, Cambridge University Press, Cambridge.
Томовска, В. (2013), Античка реторика, Магор, Скопје.
II.3. Антички дела за реториката, стилот и јазикот
Аристотел, Реторика, превод од старогрчки, предговор, белешки и коментари Весна Томовска, Македонска книга, Скопје, 2002.
Деметриј, За јазичниот израз, превод од старогрчки јазик, предговор, белешки, коментари и индекс на поими Весна Томовска, Три, Скопје, 2016.
Платон, Кратил, превод од старогрчки, коментар и белешки Весна Томовска, Магор, Скопје, 2006.
Псевдо-Лонгин, За возвишеноста, превод од старогрчки, белешки и коментари Весна Томовска, Магор, Скопје, 2004.
Doi:
How to cite:
Томовска, Весна
(2026), ‘Коментари кон текстот на беседата Пофалба на Елена од Горгија: стилистичка и реторичка анализа’. Systasis 44, pp. 35-97. Available at: https://www.systasis.org/images/pdfs/systasis_44_3.pdf
(Accessed: 14.11.2026).
Published:
14.11.2026
EN
MK

